Hoofdpaginanieuws in Uganda: 53 koeien door de bliksem getroffen. Ze waren op slag dood. Een kleurige foto van het dode vee erbij. Verder is er niets beschadigd. In de laatste alinea van hetzelfde bericht staat dat de bliksem ook op tien leerlingen van een school is ingeslagen. Ze zijn zwaar gewond naar het ziekenhuis afgevoerd. De prioriteit in het bericht ging toch duidelijk uit naar de koeien in plaats van naar de kinderen. Zijn koeien zo belangrijk in Oeganda? Of is het nieuws dat één blikseminslag 53 koeien heeft neergemaaid? Dat laatste dus. Het is een bron van speculatie over hekserij, zwarte magie en kwade geesten.
Het is regentijd en het FairPen Project beleeft zijn eerste weken in Oeganda. Het project is een journalistiek basis-programma waarin leerlingen van middelbare- en basisscholen leren om vragen te stellen, feiten van meningen te onderscheiden, meningen te vormen, zelf beslissingen te kunnen nemen en nog veel meer. In de klas vormen de leerlingen een redactie en maken ze volgens een stappenplan een nieuwsbrief. De docenten van de scholen waar we dit uitvoeren hebben in Kampala van mij en docente Hanneke met wie ik dit samen doe een workshop gekregen hoe FairPen uit te voeren.
In de 2e klas van de middelbare school in Gulu help ik de docenten met de uitvoer van FairPen. Veel dingen zijn nieuw voor deze leerlingen. Ze groeien niet het fenomeen media op. De oorlog met het Joseph Kony en zijn krankzinnig verzetsleger van de heer dat kinderen ontvoerde aan de lopende band heeft zijn tol geëist. De sporen zijn er nog elke dag, in de hoofden van de mensen, in de straten van Gulu. De armoede is groot. Televisie is er niet en kranten zijn te duur. Maar de leerlingen uit klas 2 willen zo graag leren. Ze pikken dingen snel op, komen met ideëen, begrijpen het verschil tussen meningen en feiten en werken samen in een redactie die ze zelf hebben gevormd.
De jongens zijn net zulke slungels als hun leeftijdsgenoten overal in de wereld en de meisjes giechelen wat af. Maar net zoals met het nieuwsbericht over de 53 koeien en de zwaargewonde leerlingen, hebben ze een ander perspectief dan mijn westerse blik. Op mijn vraag wat ze willen weten over een krant, stellen ze vragen als: ‘hoe worden kranten getransporteerd’ en ‘met welke machines worden ze gemaakt’. En als ik vraag waarom informatiebronnen belangrijk zijn voor een journalist, schrijft een groepje op een groot vel: ‘bronnen zijn belangrijk voor een journalist omdat ze hem carrièrekansen bieden’. ‘Hoezo?’ vraag ik. Er klinkt gegrinnik en gegiechel. Een slimmerik zegt: “Als je met heel veel mensen praat, kom je makkelijker aan een baan”.
“Maar je hoeft geen baan te zoeken”, reageert de docent, “want je hebt dan al een baan.”.
“Ja, maar als je een goed verslag schrijft, kun je het ook goed verkopen en veel geld verdienen. Daar heb je die bronnen voor nodig”.
FairPen pupillen weten wat een mening of opinie is, maar over het waarom van een mening, dáárover zijn de meningen verdeeld. Iemand merkt op dat het hebben van een mening belangrijk is voor het ontwikkelen van nationale gevoelens. Docent John moet het me uitleggen voordat ik begrijp waar ze hier mee bedoelen. “Ze hebben allemaal veel bewondering voor Europa”, zei hij. “Oeganda is vergeleken bij Europa niets. Maar als wij nou nationale gevoelens voor Oeganda ontwikkelen en trots zijn op ons land, dan wórden we iemand. Dat denken ze.”
