In Congo, niet ver van de grens met Oeganda, ligt het stadje Bunia in een weelderig landschap van groene heuvels, valleien en rivieren waar het goud en diamanten voor het grijpen liggen. Vanwege dat laatste zijn de mensen er ellendig aan toe. Dat was toen ik daar in 2004 was en dat is nog steeds zo. MONUC, de VN-vredesmacht, had er destijds 15.000 militieleden ontwapend. Er zouden er nog rond de tweeduizend over zijn, noteerde ik in een notitieblokje.. Eenheden uit Pakistan, Nepal, Bangladesh en wat Zuid -Afrikanen probeerden er de vrede te handhaven. Voor een reportage liep ik mee met de Libanees Ahmad die ik de ‘moneyman’ noemde.
Hier denkt niemand aan een ander…
Het is een klein mannetje dat ik aan de bar ontmoet. Zijn wat nerveuse bewegingen passen bij zijn spichtige bouw. De bril die hij draagt is te groot voor zijn hoofd. Ahmad is een Libanees en belast met het uitbetalen van de ontwapende militieleden door de Wereldbank. Ze krijgen in een keer 110 US dollar en dan, per maand een jaar lang ,nog eens 25 dollar. De betalingen lopen sinds de eerste ontwapeningen hopeloos achter., vertelt hij. Sommigen wachten al een jaar tevergeefs op de beloofde 25 dollar per maand. Ahmad, geboren in Sierra Leone en sinds elf jaar woonachtig in de Congo, is zwaar gefrustreerd. Hij wordt ervan beschuldigd dat hij het geld jat van de ex-rebellen. Regelmatig wordt hij bedreigd met de dood en geconfronteerd met fraude en alle mogelijke corruptie. Ondertussen sjouwt hij van hot naar her met koffers vol US dollars. Lopend kan hij zich niet meer over straat begeven, te gevaarlijk. Hij is het zat met de Congolezen, zegt hij. “Het enige waar het om gaat is geld en als en als ze het geld hebben, maken ze het meteen op. Aan en mobiele telefoon en weet ik veel wat. Een van de vier wapens hebben ze ingeleverd, de andere drie zijn naar familieleden gegaan die ieder voor zich het wapen weer hebben ingeleverd en nu ook geld willen. Sommigen die al lang hun geld hebben gehad, komen elke dag weer terug. Ah, die Congolezen, vinden ze een blok goud in de rivier en dan blijven ze nog in een modderhut wonen.” En hij is het ook zat met MONUC en de hulpverleners. “Wat doen ze de hele dag, die militairen. ? Ik heb er vandaag geen een zien werken. Ze doen niks. Het gaat alleen om geld. Die Pakistani krijgen hier meer dan in eigen land. Iedereen profiteert ervan. De Congolezen vragen steeds hogere prijzen en ze krijgen die ook. MONUC is een industrie en met de hulpverleners is het niet veel anders. In de aankomende regionale verkiezingen ziet hij niets. ‘Verkiezingen? Ach, laat me niet lachen,” sneert hij. “Hier denkt niemand aan een ander, hier gaat het om jezelf. Dat is alles..” En zo gaat hij maar door…
Extra rollen scheermesjesdraad
De volgende dag vlieg ik met hem en zijn team naar Mahagi, een dorp waar hij moet uitbetalen. “Dit is al de zoveelste keer dat ik hier kom”, moppert hij. “”Wij kondigen een dag van te voren aan dat we komen. Dat kan niet eerder met de MONUC vluchten. Er zijn mensen die twintig kilometer vanuit hun dorp naar Mahagi moeten lopen voor hun geld. En wat doen ze? Ze beginnen pas te lopen als ze horen dat ik er ben. Dan ben ik al lang weg als zij komen.” We vliegen in een oude Russische helikopter met jonge Russische piloten. Het ding maakt een enorme herrie,. Beneden ons strekt een adembenemend mooi landschap uit, zo in tegenstrijd met de oorlog die er woedt. In Mahagi is de Nepalese eenheid gelegerd. Ze hebben er een tempeltje gemaakt , de commandant laat ons zoete zwarte thee serveren. Buiten de omheining staat het vol mensen. Behalve voor de uitbetalingen komen ze voor eeen voorlichtingsbijeenkomst over de verkiezingen. Het dorpshoofd draagt, wat oneerbiedig door mij uitgedrukt, een theemuts met tijgerdessin op z´n hoofd. De moneyman wordt door de bijeenkomst gedwongen de uitbetalingen op een andere plek te voldoen dan hij gewend is. Er moeten extra rollen scheermesjesdraad aan te pas komen om de nieuwe plek af te sbakenen. Daartoe rukken de Nepalezen uit in APC´s ( armoured personal vehicles) en staan er zwaar bewapend bij, het zekere voor het onzekere nemend. Een medewerker van de moneyman wil me foto’s laten zien van de laatste slachtpartij die hier een paar maanden geleden plaatsvond. Hij vertelt me hoe een van de daders een arm opvrat van een slachtoffer. “Kannibalisme vooral tussen stammen is gewoon,” zegt hij. “Het eten van ingewanden maakt dat je sterker en langer leeft. Soms, in het geval van een meisje hoorde ik, eten ze je levend op. Het meisje werd gevonden, naar een ziekenhuis gebracht, maar ze overleefde het niet. .” Ik weet niet of ik het kan geloven. Het is te gruwelijk. Ik interview twee ex-rebellen. Nee, alleen op het slagveld iemand gedood, nooit vrouwen verkracht, laat staan opgegeten.
Net doen alsof het oorlog is
Als ik terugkom uit Mahagi blijkt in Bunia een collega van de Nederlandse televisie te zijn gearriveerd (RTL en Twee Vandaag). Ze is er helemaal klaar voor. We gaan op patrouille met de Pakistanen. Het is al maanden veilig in de omgeving van Bunia,. Veel is er dus niet te doen, maar vooruit, voor haar willen ze wel een showtje weggeven. Alsof het de meest vanzelfsprekende zaak van de wereld is, krijgt ze de Pakistanen zover dat ze net doen alsof het oorlog is. Ze spurten op commando naar de APC´s, racen met die dingen door de bush en doen alsof ze schieten. De zwaar bewapende Pakistani werken op mijn lachspieren als ze Russen met blote borst passeren die aan het joggen zijn. De collega geeft ze ook opdracht een antwoord te geven op de vraag: do you feel safe. Misschien omdat ze geen Engels spreken, hebben de Pakistani het er moeilijk mee. Een van hen geeft een lang en onbegrijpelijk antwoord. De dienstdoende officier glimt van trots. Deze oorlogsbeelden gaan straks de wereld in. De volgende dag, vertelt de collega, gaat ze een verkrachtingsslachtoffer interviewen. Het kostte haar nogal wat moeite om Artsen zonder Grenzen zover te krijgen. Maar het is haar gelukt.
